Een nieuwe kijk op het geheugen

Een nieuwe kijk op het geheugen

In dit deel van de wereld neemt, met een steeds hoger wordende gemiddelde leeftijd en de vergrijzing, ook het aantal gevallen van ouderdomsziekten en -kwalen toe. Bijvoorbeeld ouderdomsdiabetes en Alzheimer. Hoe zit het nou eigenlijk met ons geheugen op latere leeftijd?

Veel ouderen zullen inderdaad wel merken dat ze wat vergeetachtig worden. Maar pas op: veel dertigers, veertigers en vijftigers hebben hier ook al last van. Denk dan niet meteen aan het ergste.  Het stemt echter wel tot nadenken. Want hoe houden wij overzicht in deze drukke wereld, waarin we zoveel "moeten" onthouden... en waarbij we (te?)veel hulp krijgen van apparatuur zoals computers, die ons geheugen "ontlasten", maar tegelijkertijd onze hersenen op dat gebied lui maakt...
Maak jij je ook weleens zorgen om je vergeetachtigheid? Ach, we hebben het allemaal weleens in lichtere mate.... denk niet meteen aan Alzheimer!

Wij lazen onlangs een interessant artikel over dit onderwerp in een tijdschrift. Een aantal jaren geleden is in Groot-Brittannië onderzoek gedaan naar de toestand van het geheugen van de gemiddelde mens. In het artikel werd een vraaggesprek gehouden met een vooraanstaand professor die zich bezighoudt met de ontwikkeling van het brein. Hierbij kwam o.a. het volgende aan de orde:

Vraag: Zijn er technologische mogelijkheden in ontwikkeling die ons helpen ons geheugen te verbeteren?

Antwoord: Zoals boven reeds aangegeven: doordat we via een beeldscherm direct toegang hebben tot legio informatie, bijvoorbeeld via internet of televisie, wordt ons geheugen op een zijspoor gezet. En voor diegenen onder ons die toch dromen van een feilloos geheugen, even dit: in de - niet eens zo verre - toekomst heb je misschien de beschikking over bijvoorbeeld een spraakgestuurd horloge, een kledingstuk met ingebouwde spraak-chip, of een sprekende bril om namen en feiten op te zoeken of om je aan dingen te herinneren.
Er zijn voorstanders van het implanteren van een chip in de hersenen. In plaats van Frans leren kun je dan gewoon deze taal activeren op de chip en je spreekt vloeiend Frans.  Het zou natuurlijk prachtig zijn, maar of wij dat nog mee zullen maken??

Vraag: Is het mogelijk dat we teveel kennis hebben?

Antwoord: Er is een verschil tussen informatie en kennis: we kunnen informatie in overvloed hebben, maar er is altijd het probleem hoe we met die informatie omgaan; hoe we die rangschikken, bundelen; een link leggen tussen het ene feit en het andere en uiteindelijk kunnen we hierdoor dus toch kennis-arm zijn.
Bijvoorbeeld, het is eenvoudig om snel uit te vinden dat Henry VIII Koning van Engeland was door het even op internet op te zoeken.. Maar die informatie hoeft ons nog niet te leiden naar meer gedetailleerde informatie over zijn leven, of de invloed die hij had op zijn land. Denk maar eens aan iets wat je als kind uit je hoofd hebt moeten leren, bijvoorbeeld een oud gedicht of een stuk tekst waar je niets van snapte. Toch kon je het foutloos opdreunen en waarschijnlijk kun je dat nu nog.
Maar toentertijd begreep je waarschijnlijk nauwelijks iets van de tekst. En dit is wat in de toekomst zou kunnen gebeuren - het feit dat we toegang hebben tot veel informatie betekent niet dat we het ook allemaal begrijpen of dat we er iets mee kunnen.

De toekomst brengt ons een overvloed aan multimedia-antwoorden, maar geen vragen. Er zijn zoveel snelle en simpele antwoorden kant en klaar beschikbaar. Maar stel een wat meer complexe vraag, zoals: "Wat maakt de ene persoon verschillend van de andere?" dan zou een concreet antwoord hierop erg moeilijk te vinden zijn.

We zouden dan dus kunnen besluiten om te stoppen met gecompliceerde vragen te stellen. Het reële gevaar bestaat dat onze leergierigheid en nieuwsgierigheid door deze ontwikkelingen zal afnemen.

Vraag: Worden de periodes dat we ons kunnen concentreren en dingen opnemen inderdaad korter?

Antwoord: Kijk maar naar jonge mensen - zij gebruiken hun duimen even behendig als hun vingers. Ze besteden enorme hoeveelheden tijd achter hun toetsenbord en scherm ; zijn gewend aan het verwerken van veel tekst in zeer korte tijd, daarbij gebruik makend van icoontjes, en ze krijgen onmiddellijk de gevraagde informatie of response.  Het is een proces van snelle actie, eenvoudige toegang en gemakkelijke en snelle response.

Vergelijk deze vaardigheden met abstract denken, rustig en gedurende langere tijd concentreren en de parate kennis, die je - geleidelijk aan - vergaart door het lezen van een boek. Wat weer niet suggereert dat boeken beter zouden zijn dan de computer, of andersom. Maar feit is, dat ervaringen die we opdoen via het scherm, een ander soort gedachteproces ontwikkelen. Het is van groot belang om deze ontwikkeling mee te laten wegen bij het maken van plannen en richtlijnen voor het onderwijs voor de komende decennia.

Vraag: Denkt u dat onze hersenen in de toekomst anders zullen gaan werken?

Antwoord: Het is vrij zinloos is om te speculeren over de toekomst. We hebben vroeger bijvoorbeeld immers nooit durven dromen van de technologische ontwikkelingen die op dit moment plaatsvinden. Neem nou e-mail; wat voor enorme impact heeft dit op ons dagelijks leven? Bespaar je de energie en ga niet speculeren over wat voor toekomstige ommekeer in levensstijl dan ook...

We kunnen hooguit fantaseren over een denkbeeldige wereld met nog meer gekke, grappige en vernuftige  hebbedingen, technische snufjes, uitvindingen en apparaatjes...  Hierbij gaan we er voor het gemak even vanuit, dat de menselijke natuur niet zal veranderen. Maar het is niet ondenkbaar dat die WEL zou kunnen veranderen; niet alleen vanwege oprukkende technologieën, denk bijvoorbeeld aan de steeds grotere verscheidenheid aan milde drugs, medicijnen en implantaten in de hersenen, maar ook eenvoudigweg vanwege de manier waarop we inkomende informatie verwerken.

Vraag: Weet u iets over mogelijke nieuwe geneesmiddelen en behandelmethoden voor vreselijke ziekte zoals Alzheimer?

Antwoord: Er zijn proeven aan de gang waarbij een chemische stof wordt ingebracht in de hersenen van Parkinson-patiënten en tot nu toe zijn er zeer bemoedigende resultaten. Opvattingen over Parkinson en Alzheimer nu zijn enigszins vergelijkbaar met die over kanker toen ik opgroeide. In die tijd was er geen vanzelfsprekend antwoord. Maar nu weten we dat sommige kankersoorten behandeld kunnen worden, vaak zeer effectief. De levenskwaliteit kan worden verbeterd, de diagnose is veel efficiënter en we leren veel meer over preventie. Dus -  hoewel kanker nog steeds een zeer ernstige toestand is -  wordt de verlammende angst ervoor langzamerhand wat minder. En hopelijk zien we hetzelfde gebeuren op het gebied van Parkinson en Alzheimer. En ook al vinden we geen wondermiddel, dan zal er tenminste meer begrip zijn zodat we meer accurate diagnoses in een vroeger stadium kunnen stellen, preventieve strategieën kunnen vinden en - last but not least - wegen zien om de ziekte te stabiliseren. Zo werk ik bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van interactieve software voor mensen met een hersenziekte. Dit zal zeker niet tot genezing leiden, maar door de hersenen te stimuleren, kunnen we mogelijk wel het ziekteproces vertragen.

Vraag: Komt er in de toekomst een manier waarop we allemaal een beter geheugen kunnen krijgen?

Genen zijn in toenemende mate aantrekkelijke studieobjecten voor het ontwikkelen van therapieën. Maar, er is een groot verschil tussen het herstellen van een ziekteveroozakend gen - wat overigens wel mogelijk zal zijn - en de pogingen om bepaalde specifieke karaktertrekjes of eigenschappen te creëren, zoals een knap uiterlijk; of een geweldig geheugen, hetgeen nogal onwaarschijnlijk is. Zoiets als een kapotte bougie in je auto: je weet precies wat er gerepareerd of vervangen moet worden om je auto weer aan de gang te krijgen. Maar als je alleen maar zou zeggen: "Ik wil een optimaal functionerende auto", waar zou je dan moeten beginnen?!

Voor het vergroten of versterken van bepaalde mentale eigenschappen zouden we eerst meer moeten weten over het gigantische netwerk van ontelbare scheikundige interacties in de hersenen van iemand met die specifieke eigenschap. Een bepaalde denkwijze uit genen ontwerpen is een nu nog onmogelijk doel en zeker geen optie voor de nabije toekomst.

Toegevoegd op: 14-07-2007 | Categorie: Overige onderwerpen | Printversie

Reacties op dit artikel

Er zijn nog geen reacties op dit artikel.

Reactie toevoegen

Geef de uitkomst van de onderstaande som:

(in cijfers)

Wij maken gebruik van cookies om onze website beter op uw wensen af te kunnen stemmen. Klik hier voor meer informatie over onze cookies.